Một vài cảm nghĩ về vấn đề Đài Loan
Tôi và mấy anh chị em trong gia đình tham gia chuyến đi Đài loan ngay sau khi kết thúc Cuộc tập trận Sứ mệnh Công lý quy mô lớn phong tỏa Đài Loan của quân đội Trung Quốc. Thật may mắn vì khi mua vé từ mấy tháng trước chúng tôi không lường trước xảy ra sự kiện này. Tôi đã lo lắng, sợ có sự cố gì bất thường xảy ra.
Tôi biết chính quyền Trung Quốc từ bao nhiêu năm nay vẫn luôn coi Đài Loan là một vùng lãnh thổ thuộc Đại lục. Họ buộc các nước trên thế giới phải công nhận chỉ có một đất nước Trung Quốc, không được quan hệ với Đài Loan như một thực thể chính trị. Vì thể diện và vì Đài Loan giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong bản đồ địa chính trị, kinh tế của khu vực Đông Bắc Á nên Trung Quốc sẵn sàng dùng vũ lực để “giải phóng” vùng lãnh thổ này bất chấp nguyện vọng của người dân và dư luận quốc tế.
Đài Loan là một hòn đảo nằm ở phía Tây Bắc Thái Bình Dương, diện tích hơn 36,000 km vuông và dân số khoảng 24 triệu người. Hòn đảo này được coi là điểm giao thoa giữa Đông Bắc Á và Đông Nam Á, cách Trung Quốc khoảng 160–180 km qua eo biển Đài Loan.
Có thể nói Đài Loan là mắt xích trung tâm của "Chuỗi đảo thứ nhất". Trong chiến lược quân sự và an ninh. Nó được ví như một "tàu sân bay không thể đánh chìm" nằm ngay giữa Chuỗi đảo thứ nhất (kéo dài từ Nhật Bản qua Đài Loan đến Philippines), án ngữ và kiểm soát con đường ra biển mở từ Đông Á tiến ra Thái Bình Dương. Vị trí này khiến Đài Loan trở thành vùng đệm chiến lược quan trọng giữa các cường quốc, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh của cả Nhật Bản cũng như Hàn Quốc. Đài Loan còn nằm trên một trong những tuyến đường huyết mạch giao thương. Phần lớn hàng hóa và năng lượng (dầu mỏ) cung cấp cho Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc phải đi ngang qua eo biển Đài Loan hoặc vùng biển lân cận.
Đài loan còn là "Con rồng kinh tế" Đông Bắc Á. Bên cạnh Nhật Bản và Hàn Quốc, Đài Loan là một trong những thực thể kinh tế phát triển nhất khu vực, là trung tâm sản xuất bán dẫn (chips) hàng đầu thế giới; đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu mà các quốc gia Đông Bắc Á khác, kể cả một số nước phương Tây phụ thuộc chặt chẽ. Trong bối cảnh cạnh tranh đối đầu Mỹ-Trung ngày một gay gắt, Bắc kinh càng mong muốn thu hồi Đài Loan để giành lấy vị thế mới về công nghệ.
Cuộc tập trận quy mô lớn nhất của Trung Quốc xung quanh Đài Loan với mật danh "Sứ mệnh Công lý" không chỉ đơn thuần là hoạt động quân sự định kỳ của Bắc Kinh mà còn mang những mục đích chiến lược và chính trị rất cụ thể: (1) Cuộc tập trận là phản ứng chính trị và ngoại giao đáp trả thương vụ bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan. Cuộc tập trận diễn ra ngay sau khi Mỹ công bố gói bán vũ khí kỷ lục trị giá hơn 11,1 tỷ USD cho Đài Loan. Bắc Kinh coi đây là hành động vi phạm "lằn ranh đỏ" và dung biện pháp quân sự để bày tỏ sự phản đối quyết liệt. Cuộc tập trận cũng răn đe các tuyên bố của Nhật Bản gần đây có những phát biểu về việc bảo vệ Đài Loan. (2) Về Quân sự và Tác chiến, cuộc tập trận nhằm mô phỏng phong tỏa toàn diện Đài Loan. Trọng tâm là bao vây các cảng nước sâu quan trọng như Cơ Long (phía Bắc) và Cao Hùng (phía Nam). Điều này nhằm chứng minh cho thế giới biết Trung Quốc có khả năng cắt đứt hoàn toàn nguồn cung năng lượng và thương mại của hòn đảo; đồng thời tập trung vào khả năng tấn công liên hợp cường độ cao (lục quân, hải quân, không quân, tên lửa) nhằm làm tê liệt hệ thống phòng thủ của Đài Loan trước khi lực lượng bên ngoài kịp can thiệp. (3) Cuộc tập trận còn thực hiện đòn chiến tranh tâm lý, gây áp lực để gửi thông điệp tới người dân và chính quyền Đài Loan rằng cái giá của việc theo đuổi độc lập hoặc thắt chặt quan hệ với Mỹ sẽ là sự bất ổn về an ninh và kinh tế. (4) Cuộc tập trận một lần nữa khẳng định chủ quyền, thông qua việc duy trì sự hiện diện quân sự thường xuyên và ngày càng áp sát, Trung Quốc muốn tạo ra hiện trạng bình thường hóa việc quân đội của họ hoạt động sát hòn đảo, từ đó dần xóa bỏ khái niệm "đường trung tuyến" ở eo biển Đài Loan… Tóm lại mục đích của Trung Quốc là tạo ra một "gọng kìm" vừa để răn đe chính trị, vừa chuẩn bị sẵn sàng các phương án quân sự cho kịch bản thu hồi Đài Loan trong thời gian tới.
Nhiều năm theo dõi qua các tài liệu tôi được biết tâm lý chung của người dân Đài Loan đối với chính sách "thu hồi" hay tái thống nhất của Trung Quốc hiện nay là một bức tranh đa sắc thái, nhưng xu hướng chủ đạo là duy trì sự khác biệt và phản đối việc thống nhất cưỡng ép bằng vũ lực. Dựa trên các cuộc thăm dò dư luận mới nhất từ Quỹ Ý kiến Công chúng Đài Loan và các tổ chức nghiên cứu chiến lược, tâm lý người dân có thể chia thành các nhóm chính sau:
Một là xu hướng "Ưu tiên Độc lập" và "Duy trì Hiện trạng" hiện tại. Đây là nhóm chiếm đa số tuyệt đối trong xã hội Đài Loan. Khoảng 52% người dân mong muốn Đài Loan trở thành một quốc gia độc lập hoàn toàn trong tương lai. Nhóm này coi đây là phương án an toàn nhất để tránh xung đột quân sự mà vẫn giữ được lối sống dân chủ.
Hai là xu hướng phản đối mạnh mẽ đối với chính sách "Một quốc gia, Hai chế độ". Hầu hết người dân Đài Loan, bất kể xu hướng chính trị nào, đều bày tỏ sự e ngại và bác bỏ mô hình "Một quốc gia, Hai chế độ" mà Bắc Kinh đề xuất. Bài học từ Hồng Kông và những biến động tại Hồng Kông trong vài năm qua đã khiến người dân Đài Loan mất niềm tin vào lời hứa về quyền tự trị của Chính quyền Trung Quốc. Người dân Đài Loan coi trọng nền dân chủ, tự do ngôn luận và hệ thống pháp luật hiện tại của họ, những thứ mà họ tin rằng sẽ biến mất nếu thống nhất dưới sự quản lý của Chính quyền Trung Quốc.
Ba là thái độ đối với các biện pháp đe dọa quân sự như cuộc tập trận "Sứ mệnh Công lý" đã gây ra những phản ứng tâm lý trái chiều cũng như sự cảnh giác và lo âu: Một bộ phận người dân cảm thấy căng thẳng hơn về nguy cơ chiến tranh, dẫn đến việc ủng hộ tăng ngân sách quốc phòng (dự kiến đạt 3% GDP). Nhưng đa số đã "miễn nhiễm" tâm lý sau nhiều thập kỷ sống dưới sự đe dọa, nhiều người dân đã hình thành tâm lý bình thản, tiếp tục cuộc sống thường nhật và không dễ dàng thay đổi quan điểm chính trị chỉ vì các cuộc tập trận.
Bốn là đa số giới trẻ, thế hệ "tự nhiên độc lập", bao gồm người sinh sau năm 1990 có sự gắn kết về bản sắc với Đài Loan rất mạnh mẽ. Khoảng 65% đến 70% người trong độ tuổi 25-34 ủng hộ độc lập. Họ tự xem mình là "người Đài Loan" thay vì là "người Trung Quốc". Vì vậy Trung Quốc đe dọa nếu Đài Loan Trưng cầu dân ý về độc lập thì lập tức Trung Quốc sẽ tiến hành “giải phóng” bằng vũ lực.
Để hiểu về thực tế, trong chuyến đi, hễ có dịp tiếp xúc với người Đài loan các giới tôi chăm chăm đề cập đến vấn đề này, đặc biệt là với những hướng dẫn viên du lịch người Đài Loan, người Việt ở Đài Loan lâu năm. Một cô hướng dẫn viên du lịch người Đài Loan trả lời câu hỏi của tôi, người có tuổi, tầng lớp trung lưu và người giàu rất sợ những phong trào, những cuộc cách mạng Trung Quốc phát động như Đại nhảy vọt, Cách mạng Văn hóa của Trung Quốc. Tầng lớp trí thức, sinh viên thì rất bất mãn với cuộc đàn áp dã man sinh viên bằng xe tăng như ở Thiên An môn. Người theo Công giáo, Hồi giáo, theo đạo Phật thì rất sợ bị truy bức như trường hợp Đức Lạt Ma và các nhà sư ở Tây Tạng hay người theo đạo Hồi ở Tân Cương. Đặc biệt người thực hành tập Pháp luân công (có tới hàng triệu người ở Đài loan) thì rất sợ về với Đại lục sẽ bị cấm đoán, bị tù đày, bị mổ cướp nội tạng. Có một cô hướng dẫn viên người Việt lấy chồng là kỹ sư Đài Loan cho tôi biết, chồng cô và gia đình nhà chồng đều muốn Đài Loan được độc lập. Nếu Trung Quốc giành Đài loan bằng vũ lực thì họ dự định sẽ di cư sang Mỹ. Cô nói “ Riêng chồng cháu đã mua một căn nhà ở quê cháu, nếu có biến ở Đài Loan, cái gia đình nhỏ của cháu sẽ về Việt Nam ở”…
Các em tôi thấy tôi quan tâm thái quá về cái đề tài nhạy cảm tại những địa điểm như ở Đài Bắc, Đài Trung, Cao Hùng đã góp ý “Anh quan tâm đến chính trị của đất nước họ làm cái gì”. Tôi im lặng, không tranh luận. Có điều các em tôi không biết, một số tướng lĩnh PLA đã công khai xây dựng kế hoạch chiến lược về 7 cuộc chiến tranh Trung Quốc sẽ tiến hành trong tương lai. Chiến tranh giành lại Đài loan là cuộc chiến đầu tiên mà họ phải hoàn thành trước năm 2030, Và cuộc chiến tranh thứ 2 tiếp theo là cuộc chiến tranh giành lại toàn bộ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam. Là người Việt chớ có ai mang bất kể hy vọng gì vào những kẻ bành trướng Đại Hán. Nếu nói là công việc của người ta mặc kệ họ thì cũng không sai, nhưng việc của người ta xong rồi thì sớm muộn cũng đến việc của đất nước mình. Người Việt ai có thể không quan tâm và không cảnh giác với giấc mộng siêu cường luôn âm mưu chiếm trọn Biển Đông?