Đọc tác phẩm Thằm sâu miền ký ức của Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu

 Đọc tác phẩm “Thẳm sâu miền ký ức” của Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu

Tôi đã đọc nhiều bài viết của Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu trên Facebook và cũng đã đọc nhiều đoạn trích trong cuốn Thẳm sâu miền ký ức của tác giả trên trang mạng xã hội này. Bị cuốn hút bởi chất văn và nội dung ngồn ngộn chất liệu sống trong các bài viết, rất muốn được đọc trọn vẹn tác phẩm, tôi ngỏ ý hỏi mượn một vài đồng đội Trung đoàn 3 quen biết với tác giả. May mắn có anh Vũ Thành, người được anh Nguyễn Mạnh Đẩu tặng cuốn sách này ngày 7/2/2022.

Tôi dành hai ngày đọc liền mạch hết 293 trang hồi ức với niềm hứng khởi vì nội dung tác phẩm gắn liền với lịch sử Trung đoàn 3, Sư đoàn 324 anh hùng, vì cách kể chuyện chân thực, ấm tình đồng đội và đậm nét văn học của một cán bộ từng là người lính, người chỉ huy bản lĩnh xông pha nơi trận mạc. Với bút pháp vừa khái quát vừa cụ thể, vừa tinh tế vừa sắc bén, anh Nguyễn Mạnh Đẩu đã đưa người đọc về một miền quê giầu truyền thống; đưa người đọc về những năm tháng hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ vô cùng ác liệt, đầy hy sinh mất mát.

Thằm sâu miền ký ức là một tác phẩm ký xuất sắc về đề tài chiến tranh, đồng thời cũng là một tác phẩm văn học đầy cảm xúc và sâu sắc. Tác giả đã tái hiện lại những trải nghiệm sống và chiến đấu của mình, của đơn vị mình trong thời gian 8 năm ác liệt ở các chiến trường. Nhưng đằng sau mỗi chi tiết, sự kiện, Thẳm sâu miền ký ức còn thấm đẫm tính nhân văn, nghĩa tình của gần một đời người qua những trải nghiệm xúc động về tình yêu gia đình, tình yêu quê hương, tình đồng đội đồng chí. Gấp lại trang cuối tác phẩm tôi thấy cả một chặng đường lịch sử, cả một thế hệ thanh niên huyền thoại thời đại Hồ Chí Minh. Tôi nghĩ rằng đó là những giá trị lớn nhất của tác phẩm.

Ba phần đầu cuốn Thẳm sâu miền ký ức, tác giả giúp người đọc khám phá, hiểu biết về lịch sử một miềm quê Nghi Lộc, lai lịch dòng họ danh nhân Nguyễn Xí làng Đại Xá. Năm phần tiếp là một chuỗi sự kiện lịch sử, những trận chiến diễn ra từ năm 1964 đến năm 1971. Tác giả kể lại chân thực, sinh động từng trận đánh trên các chiến trường Lào, Quảng Trị, Thừa Thiên- Huế… Tôi đã đọc cuốn Lịch sử Trung đoàn 3, Lịch sử Sư đoàn 324. Sau khi đọc cuốn Thẳm sâu miền ký ức và một số cuốn hồi ký khác của cả hai bên chiến tuyến tôi cho rằng cả lịch sử trung đoàn và lịch sử sư đoàn cần phải viết lại và bổ sung thêm một số tư liệu mới.

Ngày 5/8/1964 là cột mốc mở đầu cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đồng thời cũng là cột mốc trong cuộc đời chàng trai Nguyễn Mạnh Đẩu. Đang học lớp 9, chưa đầy 16 tuổi anh đã vào dân quân. Anh xin tiền mẹ mua cây đòng và một cuộn dây thừng như quy định. Anh tập xạ kích, đâm lê, ném lựu đạn, gói bộc phá, đào công sự; học phòng ngự, phục kích, tập kích, bao vây truy kích… Tóm lại mới ở tuổi vị thành niên anh đã được học kỹ, chiến thuật quân sự khá bài bản. Trong khí thế hăng hái tòng quân lên đường của quê hương đất nước, anh đã khai tăng tuổi để được nhập ngũ. Tôi tự hỏi cái gì đã khiến một chàng trai 16 tuổi làm đơn gia nhập quân đội? Có lẽ đó chính là truyền thống gia đình (cha anh nhập ngũ sau cách mạng tháng Tám), dòng họ (Thái sư Cương Quốc công là thủy tổ dòng họ), truyền thống của quê hương đất nước. Đó chính là ý thức dân tộc hàng nghìn năm thẩm thấu, thấm nhuần hàng ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước qua những bài học lịch sử, văn học ở nhà trường. Tất cả đã được chàng thanh niên “sinh phải thời loạn lạc” đón nhận như một lẽ tự nhiên.

Những trận đánh ở chiến trường Lào, những trận thử lửa đầu tiên trên đất bạn đã rèn luyện người lính mới Nguyễn Mạnh Đẩu, người mang trong mình ý thức dân tộc cùng với lý tưởng cách mạng trở thành một người lính trận thực thụ. Nói có vẻ như lên gân nhưng thực tế đúng là như vậy. Trận sốt rét sinh tử lần đầu tiên cùng với việc khi anh bước chân về Đại đội 2, cả Tiểu đội 8 đã hy sinh đến người cuối cùng để chốt chặn địch. Trong hoàn cảnh ấy, không có ý thức trách nhiệm với đất nước, không có hoài bão lý tưởng cách mạng thì anh và bao người lính khác đã không thể đứng vững trước khi xung trận lần đầu.

Tôi rất thích và đã đọc đi đọc lại những trang viết ở chiến trường Lào. Một phần bởi vì tôi liên tưởng đến hình ảnh những đàn “quạ đen” ở chiến trường với những xác chết “cháy đen”, “cháy sạm”, “loang lổ bết máu”; thấy được bóng dáng của mình, của đồng đội mình trong những trận đánh đầu tiên của người lính ở chiến trường Thừa thiên vào những năm 70. Cảm giác như những câu chữ của anh như đang viết về mình, về đồng đội mình. Rất chân thực. Chỉ khác là anh cầm được mấy liễn xôi, còn chúng tôi thì thu được một vài chiếc ba lô, bên trong có bộ quân phục nguỵ, một quyển sổ nhật ký và một chiếc bắp cải... Tôi đọc đi đọc lại một phần vì những trang viết ở chiến trường Lào trong cuốn Lịch sử Trung đoàn 3, Lịch sử Sư đoàn 324 còn sơ sài. Tôi muốn khắc ghi những hình ảnh, chi tiết trong tác phẩm để có được sự hiểu biết sâu hơn về quá khứ oanh liệt của trung đoàn.

Tôi cũng bị thu hút, đọc đi đọc lại những trang viết về “Chiến trường Quảng trị, hun đúc trưởng thành”. Cũng bởi những lý do đã nêu nhưng thêm vào đó là bị hấp dẫn bởi cái cách tác giả sử dụng thủ pháp đồng tái hiện, phi tuyến tính; bởi lối hành văn khúc chiết, câu văn ngắn gọn dồn nén nhiều thông tin; bởi vốn sống, sự hiểu biết, sự từng trải trận mạc của tác giả… Điều tôi thích nhất ở phần này, người đọc không chỉ thấy được con người tác giả, người được kết nạp vào Đảng trước trận đánh vì sự gan dạ xông xáo, vì lòng dũng cảm không sợ hy sinh hoàn thành mọi nhiệm vụ, mà người đọc còn cảm nhận được bức tranh hiện thực, sinh động của một trung đoàn đánh Mỹ đầu tiên trên chiến trường Quảng Trị khốc liệt. Người đọc thấy được bức tranh khái quát khá hoàn chỉnh nhiều cán bộ chiến sĩ, đặc biệt là những cán bộ chỉ huy từ cấp cơ sở, cấp tiểu đoàn đến trung đoàn, chân dung những cán bộ dần trưởng thành trong máu lửa chiến trận, dần trở thành những cán bộ nòng cốt ở các cấp tiểu đoàn, trung đoàn, sư đoàn và của cả các đơn vị bạn trong quân đội sau này.

Cái mạch văn đầy sức quyến rũ tiếp tục dẫn dắt người đọc qua hai phần: “Chiến trường Thừa Thiên-Huế, viết di chúc năm 20 tuổi” và “Chiến dịch Đường 9-Nam Lào, mong manh đôi bờ sinh tử”. Tôi không muốn đi sâu vào từng trận đánh thể hiện phẩm chất cao đẹp của người lính trong chiến trận. Hãy để cho hình tượng tác phẩm tỏa sáng với người đọc. Tôi chỉ dừng lại ở chi tiết người lính “viết di chúc” ở tuổi 20 và trận đánh cuối trong chiến dịch Đường 9- Nam Lào.

Di chúc được hiểu là sự thể hiện ý chí, nguyện vọng của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình sau khi chết. Tài sản của Anh Nguyễn Mạnh Đẩu là tài sản tinh thần, tài sản của anh cũng như của nhiều người lính trong chiến tranh dự cảm mình sẽ hy sinh, mong muốn được để lại cho người thân. Trong lịch sử nhân loại, lịch sử dân tộc Việt Nam, có lẽ chỉ có những người lính chiến mới có loại “di chúc” đặc biệt này, những người lính trong cuộc chiến một mất một còn gửi lại cho cha mẹ, người yêu, thầy giáo… Trường hợp của anh Nguyễn Mạnh Đẩu là gửi cho cha. Tôi xin được lược trích một phần: “Cha kính yêu! Khi cha nhận được quyển sổ này, thì Nguyễn Mạnh Đẩu- đứa con trai thân yêu của cha đã hy sinh ngoài mặt trận… Dẫu có sống đến 800 tuổi như ông bành tổ rồi cũng phải chết, không ai qua được. Vấn đề là, sống và chết thế nào cho xứng đáng…” Toàn bộ “bản di chúc” như anh viết là lời tâm sự, nhắn nhủ viết ra từ đáy lòng, từ trong nước mắt của một người lính mới 20 tuổi, còn quá trẻ để từ giã người thân, từ giã cuộc sống mới thực sự bắt đầu. Vậy mà người thanh niên Nguyễn Mạnh Đẩu đã nắn nót viết: “KHI TÔI HY SINH, ĐỀ NGHỊ ĐƠN VỊ CHUYỂN HỘ VỀ CHO CHA TÔI”.

Anh Nguyễn Mạnh Đẩu viết di chúc trong bối cảnh sau tết Mậu Thân 1968, quân số trung đoàn 3 hy sinh tới mấy trăm người. Trong năm bổ sung quân số cho các đơn vị đến 8 lần. Ác liệt, gian khổ, thương vong diễn ra hàng ngày, hàng giờ. Không khí bi hùng bao trùm lên cả đơn vị. Anh xác định mình có thể hy sinh bất cứ lúc nào. Anh chủ động xác định trước vấn đề trọng đại nhất trong đời một con người, một dân tộc là đối mặt với cái chết. Đó là thái độ “chủ động tích cực, thanh thản lạc quan” đón nhận cái chết. Chỉ có những con người mang trong mình lý tưởng, khát vọng “Không có gì quý hơn độc lập tự do” mới có thể xả thân vì lý tưởng. Đó là lý tưởng của thế hệ thanh niên cách mạng thời đại Hồ Chí Minh. Vì lý tưởng cao quý đó mà chúng ta đã đánh thắng Mỹ.

Trong Chiến dịch Đường 9-Nam Lào, trên cương vị Chính trị viên Đại đội 20 Đăc công, anh Nguyễn Mạnh Đẩu nhận nhiệm vụ cùng với Trung đoàn 1 đánh vào điểm cao 550 tiêu diệt Lữ đoàn dù 147. Đại đội đặc công của anh là mũi nhọn đột kích chủ yếu. Từ 7h tối đến 12h đêm đại đội vượt qua mọi trở ngại, tập kết theo đúng kế hoạch lên đỉnh dốc và phát lệnh nổ súng. Trong cuộc tấn công dũng mãnh vào sào huyệt của kẻ địch, anh bị trúng đạn tiểu liên AR-15 ở lồng ngực. Anh nằm gục xuống tại chỗ. Biết mình khó qua khỏi, anh thều thào nói với ban chỉ huy đại đội: “Các anh xốc lại đội hình, dùng hỏa lực chi viện, chỉ huy đơn vị nhanh chóng đánh thốc lên… Bằng mọi giá phải dứt điểm sớm…”

Bị thương rất nặng, cái chết cận kề cũng không ngăn được sự quyết tâm, tính quyết đoán, không ngăn cản được ý chí quyết hoàn thành nhiệm vụ của người chỉ huy đại đội. Anh đúng là con người tiêu biểu cho ý chí quyết tâm “nhiệm vụ nào cũng hoàn thành” của quân đội ta. Mặc dù chỉ là một chính trị viên đại đội, nhưng khi nghe tin anh bị thương, Tư lệnh Sư đoàn, Tư lệnh phó Sư đoàn, Chính ủy Sư đoàn cùng các cán bộ trung đoàn đều đến thăm hỏi. Anh đã khẳng định được phẩm chất, vị thế của mình trước anh em đồng đội, trước những người chỉ huy cao nhất của trung đoàn, sư đoàn. Anh cố gắng gượng báo cáo diễn biến trận đánh và đề nghị tăng cường lực lượng nhanh chóng dứt điểm, động viên đơn vị tiếp tục chiến đấu hoàn thành nhiệm vụ. Tôi cho rằng đây chính là phẩm chất của một người anh hùng.

Anh luôn nghĩ về đơn vị, không hề nghĩ đến cá nhân mình ngay cả khi cái chết đến rất gần. Những chiến sĩ và cán bộ có phẩm chất như anh dù cuộc chiến tranh có kéo dài đến đâu, dù sự ác liệt của cuộc chiến tranh diễn ra ở mức độ nào, dù có thắng, có thua trong các trận đánh, nhưng cuối cùng chiến thắng nhất định sẽ thuộc về chúng ta. Và cũng với tinh thần “quyết chiến quyết thắng” đó trong chiến đấu đã giúp anh vượt qua lưỡi hái tử thần trong quá trình chiến đấu với viên đạn găm vào phổi làm thủng khí quản...

Không thể không nói đến một khía cạnh giá trị nhân văn trong tác phẩm Thẳm sâu miền ký ức. Chính tình đồng đội, đồng chí chí nghĩa chí tình chân thành, chính thái độ khách quan, sự hiểu biết, việc đánh giá đúng mực, tôn trọng anh em đồng đội đồng chí, tôn trọng cấp trên cấp dưới khiến tôi rất ngưỡng mộ tác giả. Nhân cách của người viết vừa cuốn hút người đọc, vừa giúp người đọc cảm nhận được những giá trị vượt ra ngoài hình tượng tác phẩm- Đó là phẩm chất cao đẹp của rất nhiều cán bộ chiến sĩ Trung đoàn 3 dù họ ở cương vị nào, dù họ ở trong thời chiến hay thời bình, dù thời gian có dãi dầu qua bao năm tháng, nhưng phẩm chất của tất cả những con người đó cứ lung linh ngời sáng. Ở khía cạnh này, thực sự tác phẩm đã đạt đến mức“chân, thiện, mỹ”.

Tôi rất thích đọc những dòng viết khái quát, những trang viết về các cán bộ chiến sĩ như anh Ma Vĩnh Lan, anh Bùi Trần, anh Nguyễn Hoán, anh Phan Hà, anh Võ Chót, anh Lê Hồng Hải, anh Ngô Đình Nựu, anh Lê Văn Dánh, anh Phan Đân, anh Hồ Hữu Lạn... Người đọc vừa thấy được số phận, phẩm chất, cuộc đời của các nhân vật vừa thấy được thái độ, sự trân trọng của người viết. Tôi xin trích một đoạn trong số hai đoạn tác giả viết về Đại tá Hồ Hữu Lạn: “Anh Hồ Hữu Lạn là người chỉ huy chiến đấu dũng cảm, quyết đoán, mưu trí, chủ động, sáng tạo. Đồng thời, anh là một người lãnh đạo có phẩm chất tốt, vừa xứng tầm, vừa có tâm... Khi soi rọi vào, tôi thấy mình và chắc chắn nhiều người cùng trang lứa nữa, còn thua kém anh Lạn nhiều điều... Quá trình chiến đấu của anh Hồ Hữu Lạn trên những nẻo đường chiến trận là rất phong phú, đầy đặn với bao chiến tích, sự kiện. Trong đó có nhiều chiến tích của đơn vị do anh chỉ huy có ý nghĩa là bài học chiến thuật, nghệ thuật chiến dịch trong các bước ngoặt chiến lược trên chiến trường...”

Xưa nay nhiều người thường thiên viết về cái “tôi”, nhưng ở Nguyễn Mạnh Đẩu tôi thấy anh chú ý đến cái “ta”, chú ý đến cái của người khác. Nhiều trang viết về chiến tranh hồi hộp đến nghẹt thở nhưng nhiều trang viết đi tìm đồng đội khiến người đọc vô cùng xúc động, những người đồng đội sau nhiều năm dù vị trí trong xã hội rất khác nhau, khi gặp nhau vẫn là những người lính như thủa nào.

Thật cảm động đọc những đoạn tác giả tìm về quê những người đồng đội, con cháu của những người đồng đội, những người lính của tác giả. Anh lính Tạ Ngọc Dũng tuổi trẻ "da trắng, môi đỏ tươi" sau ba mươi năm là một "ông già khô đét, đen đúa" đứng giữa ruộng tôm. Ông Dũng không thèm quay lại khi tác giả hỏi thăm... Để rồi họ nhận ra nhau, ôm choàng lấy nhau. Tôi đã không thể cầm được nước mắt... Cũng giống như ông Dũng, ông Lê Văn Lướt, chỉ huy cũ của tác giả, năm 1963 tốt nghiệp Trường Sĩ quan Lục Quân với quân hàm Thiếu úy. Sau 12 năm chiến đấu anh dung ở chiến trường, ông Lướt về hưu với quân hàm Trung úy. Tác giả sửng sốt than vãn sau 12 năm ông Dũng mới lên được một bậc. Ông Lướt cười: "Nước có giặc thì đi đánh giặc, hết giặc thì về quê, tổ chức trao gì được nấy". Ôi, phẩm chất của người lính sao mà đẹp đến như vậy. Tôi cũng không thể cầm được

nước mắt... Tôi mừng cho cho cuộc hội ngộ của họ. Tôi cảm động trước nghĩa tình của những con người cao đẹp, những con người không hề so bì, không bị nhiễm và chấp trước cái tâm của người thường!

Trong khuôn khổ của bài viết, cuối cùng tôi xin cảm ơn anh Vũ Thành, một chiến sĩ trong trận A Bia năm xưa đã đón tiếp tôi vào lúc sáng sớm và cho tôi mượn cuốn Thẳm sâu miền ký ức, một cuốn sách quý của một vị tướng lĩnh từng trải qua trận mạc. Tôi nghĩ cuốn sách không chỉ có giá trị như những gì tôi đã nêu ở trên. Cuốn sách còn có giá trị tổng kết những sự kiện lịch sử, để lại cho mai sau những bài học về lý tưởng của thanh niên, về tinh thần chiến đấu, khả năng chiến đấu và chiến thắng kẻ thù... Tóm lại “Thẳm sâu miền ký ức” là một tác phẩm văn học, mang tính lịch sử đáng để mọi người đọc. Tác phẩm đem đến cho độc giả một cái nhìn sâu sắc về cuộc chiến tranh Việt Nam và cuộc sống của những cán bộ chiến sĩ tham gia trong đó. Xin chúc mừng và cảm ơn Trung tướng Nguyễn Mạnh Đẩu đã để lại một “đứa con tinh thần” rất quý giá cho hậu thế.

Read More

Một buổi sáng mùa hè

 Một buổi sáng mùa hè

Buổi sáng hôm nay tôi đến 3 địa điểm. Địa điểm thứ nhất là một ngôi trường phổ thông. Địa điểm thứ hai là một cánh đồng quê vào vụ. Địa điểm thứ ba là một ngôi chùa cổ. Có thể nói đó là ba môi trường hoàn toàn khác nhau nhưng có liên quan và cho đến hôm nay tôi mới suy ngẫm về vai trò của nó trong cuộc sống.

Theo lệ thường, tôi thay mặt cơ quan đến dự lễ tổng kết tuyên dương khen thưởng học sinh năm học 2022-2023 tại một trường TH ở ngoại thành Hà Nội. Ngôi trường này cũng như tất cả các ngôi trường khác trên đất nước đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục đào tạo thế hệ trẻ, phát triển kỹ năng sống, tạo ra cơ hội tương lai, xây dựng cộng đồng và đóng góp vào sự phát triển của một quốc gia.

Trời quá nóng nên nhà trường bắt đầu chương trình từ 7h. Mặc dầu vậy khách khứa và hàng nghìn học sinh vẫn cảm thấy khó chịu bởi cái nóng bất thường ngay từ đầu hè. “Quy trình tổng kết năm học” từ bao nhiêu năm nay thường kéo dài, gần như quá tải với quy luật tâm lý học sinh. Càng về cuối, các em càng ồn ào, mất trật tự. Mồ hôi mồ kê nhễ nhại… Thầy trò vui thì có vui nhưng nghe ra có cái gì đó chưa thật ổn.

Sau gần hai giờ văn nghệ, nghe và chứng kiến kết quả, thành tích trong một năm học, tôi ra về theo đường tắt, qua một cánh đồng lúa chín vàng. Hương lúa chín thoang thoảng cùng với những cơn gió đồng làm dịu đi cái nắng oi ả. Lâu lắm rồi tôi mới được đi giữa một biển lúa vàng. Chợt nhớ đến lời một bài hát năm nào: Em đi giữa biển vàng, nghe mênh mang trên đồng lúa chín…

Bất chợt thấy một đầm sen, đầm sen hoa nở trắng ngần trên thảm lá xanh non mềm mại, thơm mát và đẹp đến nao lòng. Tôi rất thích sen trắng, một trong những loài hoa đẹp và có ảnh hưởng đến văn hóa, tín ngưỡng ở nhiều nước. Với vẻ đẹp tinh khiết, sen trắng đã trở thành nguồn cảm hứng, biểu tượng cho sự thanh tịnh và cao quý.

Hoa sen trắng trong đầm rộng bát ngát rất đặc biệt. Cánh hoa tua tủa khép lại như những búp sen đang nở. Bao cánh hoa mảnh mai vươn lên trên những cánh lá xanh mát tạo nên một hình ảnh tuyệt vời. Màu trắng tinh khiết của hàng ngàn bông sen trắng trong cái khoảng không bao la của cánh đồng lúa chín còn gợi lên trong tôi cuộc sống bình yên, hoàn mỹ chốn thôn quê dân dã, bình dị với bao nhiêu hoài niệm… Tôi có cảm giác như được hòa mình vào thiên nhiên, được giải thoát khỏi những bề bộn, phiền muộn trong cuộc sống.

Lưu luyến khỏa tay trong đầm sen đầy ắp nước trong mát. Lưu luyến hít thở sâu trong cái không khí thơm ngọt ngào hương sen, hương lúa. Thiên nhiên nơi đây không chỉ cung cấp cho con người ta sự sống mà còn cung cấp cho con người bao cảm xúc và chất lượng của cuộc sống. Lưu luyến chia tay cánh đồng, đầm sen, tôi đến thăm một ngôi chùa cổ, chùa Bối Khê. Ngôi chùa nổi tiếng trong số ít các ngôi chùa còn lưu lại những dấu vết kiến trúc gỗ nguyên bản thời Trần.

Chùa được kết cấu theo lối tiền phật hậu thánh (Thánh Bối) mang nhiều giá trị tâm linh trong quá trình phát triển của Phật giáo suốt chiều dài lịch sử phong kiến. Các pho tượng của chùa đều rất đẹp. Chất mật tông lấn át chất thiền tông và tịnh độ tông. Đẹp nhất là tượng Quan Âm Nam Hải thời Mạc, còn gọi là tượng Quan âm nghìn mắt nghìn tay có giá trị nghệ thuật cao. Tượng gỗ phủ sơn cao 2,53m đặt trên bệ đá hoa sen thời Trần. Hai bên có tượng Kim Đồng, Ngọc Nữ thời Nguyễn. Tượng Quan Âm ngồi trong tư thế bán Kiết già, có 14 tay với 7 đôi đối xứng qua thân:

Đôi tay thứ nhất: ngang đầu, nâng mặt trăng - mặt trời. Đôi tay thứ hai: cao vừa, ngón tay bắt ấn, đóng mở nửa vời, thu vào - búng ra. Đôi thứ ba: lòng bàn tay hướng về phía trước. Đôi thứ tư: chắp trước ngực. Đôi thứ năm: đặt trên lòng. Đôi thứ sáu: đặt trên đầu gối một tay ngửa, một tay úp. Đôi thứ bảy: chống thẳng sau hông, các ngón khép và duỗi trên mặt bệ.

Đặc biệt trong vườn chùa thâm nghiêm, u tịch có ba cây sen đất. Hoa sen đất trắng muốt có 9 đến 10 cánh trắng ngần, hương thơm ngát, trông giống như hoa sen trắng trong đầm, nhụy xanh vàng. Lá của cây sen đất có màu xanh sáng, bóng mượt và có mùi thơm đặc trưng, một điểm đặc biệt của loài cây này. Tương truyền những cây hoa sen đất này có từ mấy trăm năm trước, được người dân xem như báu vật của làng.

Tôi cho rằng cây hoa sen đất này chính là hình ảnh "cành sen" trong các bài ca dao mà thường bị nhầm lẫn với loài sen nước trong bài Tát nước đầu đình: Hôm qua tát nước đầu đình/ Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen, hoặc trong câu: Lên chùa bẻ một cành sen/ Ăn cơm bằng đèn đi cấy sáng trăng. Trong thực tế, sen đất là một loài cây phổ biến trên thế giới. Cây sen đất này còn gọi là "Bạch liên sen", tên khoa học là Magnolia grandiflora. Ở Việt Nam, loài sen đất được nhiều nhà sư chọn trồng, như trong khuôn viên chùa Quán Sứ, chùa Lý Quốc Sư và một số đình chùa ở thôn quê…

Cả khuôn viên ngôi chùa rợp trong bóng mát của những cây muỗm cổ thụ sum suê. Hàng trăm quả muỗm chín vàng rụng thơm nức không ai nhặt. Quanh hai gốc cây hoa đại sần sùi, u bướu hoa rụng kín. Không gian yên ắng, thanh tịnh. Thỉnh thoảng một đám chị em, hình như là giáo viên và nữ sinh PTTH mặc áo dài đến chụp ảnh. Sau giây phút đó, ngôi chùa lại chìm trong yên tĩnh.

Chùa chiền hiện nay không còn đóng vai trò quan trọng nhưng không ít người vẫn đến tìm kiếm sự bình yên trong cuộc sống, đến để cầu xin phúc lộc thọ và giải tỏa tâm linh. Tôi nghĩ nhà chùa có thể còn là nơi để giáo dục, bảo tồn văn hóa truyền thống, thúc đẩy sự đoàn kết trong xã hội. Để duy trì và phát triển vai trò này, chùa chiền cần phải thích nghi và thay đổi để đáp ứng với nhu cầu của xã hội hiện đại, đồng thời cũng cần giữ vững những giá trị truyền thống, bảo tồn những giá trị văn hóa quý giá.

Đầu giờ chiều mới trở về đến cơ quan. Mở máy tính, Facebook hỏi tôi nghĩ gì? Tôi đã đi qua 3 thế giới. Một thế giới tôi từng làm việc trong hơn 40 năm qua. Một thế giới tuổi thơ tôi sống khi quê hương còn cánh đồng thẳng cánh cò bay với những ao hồ sen chưa đô thị hóa. Và một thế giới tâm linh tôi từng học tập, nghiên cứu, thế giới trong tâm tưởng của bà tôi, mẹ tôi cùng với bao người thân quen đã đi về cõi niết bàn!

Read More

Chuyên đề chuyển đổi số

 Chuyên đề Chuyển đổi số

Sáng thứ Tư, Cô Hiệu trưởng Trường THCS Tân Triều Phạm Hồng Yến mời tôi hôm sau đến Hội đồng nhà trường trình bày chuyên đề Chuyển đổi số. Tôi rất vui được trở về ngôi trường thân yêu mình đã từng công tác. Vui hơn còn vì tập thể nhà trường rất quan tâm tới vấn đề đang nóng của ngành giáo dục. Trong cuộc cách mạng công nghệ số hiện nay, việc chuyển đổi số đã trở thành một xu hướng không thể né tránh. Việc áp dụng công nghệ số trong giáo dục không chỉ mang lại những lợi ích cho nhà trường, học sinh và giáo viên mà còn đem lại những tác động tích cực cho toàn xã hội trong chiến lược xây dựng xã hội số của Đảng và Nhà nước.

Tôi không muốn tự mình nêu ra tầm quan trọng của việc chuyển đổi số trong giáo dục. Trao đổi với nhà trường mà mình lại đề cao tầm quan trọng của chuyển đổi số thì có phần không khách quan. Xin được trích từ chat của tôi với ChatGPT, công cụ trí tuệ nhân tạo này đã nêu ra 5 điều:

1. Công nghệ số tăng cường tính tương tác và sự tập trung của học sinh:

Với việc sử dụng công nghệ số, giáo viên có thể thiết kế các bài giảng trực quan và hấp dẫn để giúp học sinh tập trung hơn trong quá trình học tập. Ngoài ra, công nghệ số còn giúp tăng cường tính tương tác giữa giáo viên và học sinh, việc tương tác diễn ra liên tục và dễ dàng. Học sinh có thể học tập và đặt câu hỏi trực tiếp cho giáo viên qua các nền tảng trực tuyến, email, Zalo hoặc tin nhắn, giúp tăng cường sự hiểu biết và sự hỗ trợ cho học sinh.

2. Công nghệ số giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập:

Công nghệ số cung cấp cho giáo viên và học sinh các công cụ và nguồn tài nguyên phong phú để tăng cường chất lượng giảng dạy và học tập. Giáo viên có thể truy cập các tài liệu giảng dạy trực tuyến trong nước và nước ngoài, phát triển bài giảng tương tác phổ quát với mọi đối tượng học sinh, và sử dụng các phần mềm giáo dục đẳng cấp thế giới để hỗ trợ cho việc giảng dạy. Học sinh cũng có thể truy cập các tài liệu giáo dục trực tuyến trong ngoài nước, các bài kiểm tra trực tuyến và các tài liệu tham khảo, giúp nâng cao chất lượng học tập và hiểu biết chung.

3. Công nghệ số tăng cường sự đa dạng và tiết kiệm thời gian:

Công nghệ số giúp giáo viên và học sinh truy cập vào các nguồn tài nguyên giáo dục đa dạng và phong phú hơn mà không cần phải tốn nhiều thời gian và chi phí cho việc tìm kiếm và sắp xếp. Ngoài ra, việc sử dụng các phần mềm và công cụ giáo dục cũng giúp tiết kiệm thời gian cho giáo viên và học sinh trong việc chuẩn bị và thực hiện các hoạt động giảng dạy và học tập.

4. Công nghệ số giúp chuẩn bị cho học sinh bước vào thế giới kỹ thuật số:

Việc sử dụng công nghệ số trong giáo dục cũng giúp chuẩn bị cho học sinh bước vào thế giới kỹ thuật số phát triển nhanh chóng hiện nay. Học sinh được học tập và sử dụng các công nghệ số từ sớm, giúp họ trở thành những công dân “toàn cầu” có khả năng sử dụng công nghệ thông thạo và linh hoạt trong công việc. Việc này là cực kỳ quan trọng trong thời đại hiện nay, khi mà công nghệ đang phát triển nhanh chóng và có tác động đến mọi lĩnh vực của cuộc sống.

5. Tăng cường sự liên kết giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh:

Công nghệ số cũng giúp tăng cường sự liên kết giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh. Giáo viên có thể truyền đạt thông tin về tiến trình học tập của học sinh cho phụ huynh một cách nhanh chóng và dễ dàng hơn. Học sinh cũng có thể liên lạc với giáo viên và phụ huynh để được hỗ trợ khi cần thiết. Điều này giúp tạo ra một môi trường giáo dục tích cực, tạo sự đồng thuận và sự hỗ trợ giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã coi chuyển đổi số trong giáo dục là một trong những ưu tiên hàng đầu để nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng với các thách thức của thế giới kỹ thuật số. Việc chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ là một xu hướng mà còn là một nhu cầu thực tế của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 để tạo ra một môi trường giáo dục hiện đại, tích cực và hỗ trợ cho học sinh phát triển toàn diện. Thủ tướng Chính phủ đã ra 2 quyết định về chuyển đổi số trong giáo dục. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành quyết định ban hành Bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số của cơ sở giáo dục phổ thông và thường xuyên. Nhà trường THCS Tân Triều đã nhanh chóng nắm bắt tinh thần trên.

Trong khuôn khổ 2 tiếng rưỡi tôi trao đổi với nhà trường 3 phần: (i) Nội dung chuyển đổi số trong nhà trường; (ii) Tài nguyên Giáo dục Mở sử dụng cho chuyển đổi số trong dạy và học của Việt Nam, của Hoa Kỳ, của Vương quốc Anh, sử dụng ChatGPT trong dạy học (iii) Giới thiệu mô hình dạy học trực tuyến và dạy học kết hợp trưc tiếp và trực tuyến.

Cũng như các trường thuộc quận, huyện: Long Biên, Gia Lâm, Thanh Trì, Thanh Oai tôi đã đến trình bày, các thầy cô Trường THCS Tân Triều rất tích cực hưởng ứng và quan tâm tới việc chuyển đổi số. Hy vọng rằng trong những năm học tới nhà trường sẽ hoàn thành nhiệm vụ chuyển đổi số mà Thủ tướng Chính phủ và Bộ giáo dục đã giao cho ngành giáo dục.

Xin chân thành cảm ơn Cô Hiệu trưởng Phạm Hồng Yến cùng Ban giám hiệu nhà trường! Xin cảm ơn các thầy cô giáo trong Hội đồng nhà trường đã đón tiếp tôi nồng hậu như người thân đi xa trở về nhà!

Read More

Ghép đá vào cây cảnh

 

Việc ghép đá vào cây cảnh

Sau tết tôi thường đến các nhà vườn gặp gỡ các nghệ nhân cây cảnh trong làng để lấy tư liệu làm trang web. Tôi đã chứng kiến nghệ nhân Nguyễn Gia Hiền, Cao Xuân Đô đang tiến hành ghép đá vào cây “Giao long đẳng vân” (thế cây giống cặp rồng uốn lượn uy nghiêm dưới trời mây); chứng kiến nghệ nhân Vũ Minh Châu ghép đá vào cây “Tam thụ phong vân” (thế 3 cây đẹp hài hòa, độc đáo tựa như hòa quyện trong gió trong mây; xét theo nghĩa Hán Việt cụm từ này còn hàm ẩn nhiều ý tứ sâu sắc nữa- Thế cây gợi cho tôi có cảm nhận như vậy, không phải là tên cây chủ sở hữu đặt). Sau đó tôi tiếp tục chứng kiến nghệ nhân Vũ Minh Châu ghép đá cho cây “Thạch sơn vạn diệp” (Cây đa trên núi đá tỏa bóng một vùng tựa như có vạn cành lá bao phủ- Thế cây do tôi cảm nhận như vậy, không phải là tên cây chủ sở hữu đặt) và cuối cùng là cây “Phi thiên tử đằng” (Thế cây si như bay lên trời, phiêu lãng và quý như thân cây tử đằng- Thế cây do tôi cảm nhận như vậy, không phải tên chủ sở hữu đặt).

Sau một vài tuần ngắm nhìn những cây ghép đá trên nảy chồi và tua tủa đâm rễ bám vào đá. Tôi nhận thấy đúng là các nghệ nhân đã tạo ra một hệ sinh cảnh nghệ thuật mới, một hiệu ứng vừa sinh động vừa cuốn hút người xem. Có nét gì đó phiêu lãng, bay bổng, đẹp hơn so với trước đó nhiều. Trong tương lai gần, chắc chắn những hệ sinh cảnh trên sẽ còn phô diễn vẻ đẹp kỳ thú của bộ gốc rễ theo thời gian…

Việc ghép đá vào cây cảnh là một kỹ thuật nghệ thuật trang trí cây cảnh phổ biến trong nghệ thuật bonsai (Nhật Bản) và nghệ thuật penjing (nghệ thuật sử dụng kỹ thuật cắt tỉa, ghép cành, ghép đá và cách sắp xếp cây cảnh của Trung Quốc để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo). Nghệ thuật bonsai và nghệ thuật penjing đã được lan truyền khắp thế giới và trở thành một phần của nghệ thuật trồng cây cảnh. Ở Việt Nam hiện nay việc ghép đá vào cây cảnh cũng đang trở thành một xu hướng sáng tạo mới nhằm tạo ra cảnh quan tự nhiên mang tính thẩm mỹ, giúp tăng thêm giá trị nghệ thuật cho cây cảnh.

Chứng kiến hàng tháng các nghệ nhân ở Triều Khúc ghép đá vào cây cảnh tôi mới hiểu đây không phải là một công việc chân tay đơn giản; phải có đôi bàn tay vàng và trí tưởng tượng của một nghệ sĩ. Ghép đá vào cây cảnh đòi hỏi người trồng cây phải hiểu sâu, phải có kỹ năng và kinh nghiệm về trồng cây cảnh, cũng như hiểu biết về đá và cách bố trí, sắp xếp đá để tạo ra hiệu ứng cho quá trình sinh trưởng và tạo ra không gian làm đẹp thêm cho cây cảnh. Việc chọn đá phù hợp với cây cảnh và môi trường sống của cây cảnh là điều rất quan trọng.

Việc ghép đá vào cây cảnh còn có thể góp phần tạo ra một môi trường sống tốt cho cây cảnh. Đá có khả năng giữ ẩm, giúp giảm sự bay hơi nước từ chậu cây và giữ độ ẩm cho đất trong chậu. Điều này có thể giúp cây cảnh phát triển tốt hơn và duy trì được “sức khỏe” cho cây. Tuy nhiên, việc ghép đá vào cây cảnh cũng có thể gây ra một số vấn đề. Nếu không được thực hiện đúng cách, việc ghép đá có thể gây ra tổn thương cho cây cảnh, thậm chí cây có thể chết. Ngoài ra, việc chọn đá không phù hợp có thể gây ra vấn đề về mất cân bằng đất và nước trong chậu cảnh, dẫn đến cây cảnh kém phát triển.

Theo các nghệ nhân và một số chuyên gia, có 6 nguyên tắc cơ bản khi ghép đá vào cây cảnh:

1, Chọn đá phù hợp: Đá phải được chọn sao cho phù hợp với kích thức, kiểu dáng của cây cảnh. Đá cũng nên phù hợp với mầu sắc từng loại cây cảnh; không gây ra tác động xấu đến sự phát triển của cây.

2, Đặt đá đúng vị trí: Đá nên đặt ở vị trí phù hợp trong chậu bể cây cảnh, không làm ảnh hưởng đến sự phát triển của cây, không cản trở cây phát triển.

3. Sắp xếp đá hợp lý: Đá nên sắp xếp sao cho tự nhiên, thẩm mỹ. Đá cũng nên sắp xếp để trở thành một bộ phận của cảnh quan chung, làm tôn vẻ đẹp và tạo ra vẻ đẹp của cây cả trong ngắn hạn và dài hạn.

4, Kết hợp với các yếu tố khác: Có thể kết hợp với dung đất, nước, cây cỏ để tạo ra một môi trường sinh thái tự nhiên, nghệ thuật cho cây cảnh.

5, Đảm bảo an toàn cho cây và đá: Để đảm bảo cho cây và đá trong môt trường mới, người trồng phải tưới cây và chăm sóc đúng cách. Đá ghép phải được bảo quản và vệ sinh thường xuyên.

Cuối cùng tôi muốn trao đổi lại với một số bạn chơi cây có ý kiến cho rằng việc cấy đá vào cây cảnh là “phi tự nhiên”. Có đúng như vậy không? Ở Trung Quôc, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam, những cái nôi của cây cảnh nghệ thuật, cây và rừng cây ở trong tự nhiên hiện còn đều mọc ở trên đồi núi, đồi núi đất, đồi núi đá, đồi núi đất xen đồi núi đá. Cây cảnh nghệ thuật bắt nguồn từ hiện thực thiên nhiên đó. Kết luận ghép đá vào cây là “phi tự nhiên” thì chỉ đứng ở một góc độ. Tuy nhiên theo các nghệ nhân, việc ghép đá vào cây không thể áp dụng một cách đại trà. Có cây ghép được, có cây không ghép được. Tùy theo loại cây, tùy theo thế dáng, tùy theo kích cỡ, tùy theo sở thích, mục đích chơi cây để nghệ nhân quyết định ghép đá hay không ghép đá.

Read More

Giới thiệu trang web cây cảnh

 Giới thiệu trang web cây cảnh

Tôi nghĩ thú chơi cây cây cảnh là một trong những thú vui tao nhã đã có từ xa xưa ở phương Đông nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Trong vài chục năm gần đây, thú chơi cây cảnh còn trở thành một nghệ thuật sáng tạo phong phú. Với sự kết hợp giữa kiến thức về cây trồng và khả năng sáng tạo, nghệ nhân có thể tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, những tác phẩm đem đến những xúc cảm thẩm mỹ đầy sức hấp dẫn về cái chất “cổ, kỳ, mỹ, văn”.

Thú chơi cây cảnh không chỉ là việc trồng cây để có một không gian xanh, tươi đẹp mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa cá tính sáng tạo với thiên nhiên. Người trồng cây có thể sử dụng những yếu tố kỹ thuật hội họa, tạo hình và tạo dáng cây cảnh để làm ra những tác phẩm nghệ thuật sinh động.

Một trong những kỹ thuật phổ biến trong thú chơi cây cảnh là kỹ thuật tạo thế của người Hoa, của người Việt và kỹ thuật Bon sai cắt tỉa của người Nhật để tạo ra những cây cảnh thu nhỏ, đẹp mắt và có hình dáng độc đáo. Người nghệ nhân đã đem quan hệ xã hội, triết lý nhân sinh, cái đẹp và tình cảm của mình vào cây để tạo ra những kiệt tác của riêng mình.

Ngoài kỹ thuật tạo thế, bonsai, nghệ nhân còn có thể sử dụng các kỹ thuật khác như kỹ thuật kết hợp đá cảnh, kỹ thuật tạo hình bằng dây thép hoặc kỹ thuật tạo hình bằng các phương pháp chuyên biệt khác nhau. Các kỹ thuật này đòi hỏi sự kiên nhẫn và sự tinh tế trong lựa chọn loại cây và các yếu tố khác như đất, đá, và nước để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật theo đúng nghĩa của nó.

Để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo theo tiêu chuẩn, người “trồng cây” cần phải có sự kiên nhẫn, sự tinh tế, khả năng sáng tạo trong lựa chọn loại cây và các yếu tố kỹ thuật, môi trường… Chỉ khi có đủ kiến thức và kinh nghiệm, người trồng cây mới có thể trở thành một nghệ nhân cây cảnh nghệ thuật đích thực.

Đã là nghệ thuật thì đều mang tính chuyên nghiệp. Nghệ nhân tạo ra cây cảnh nghệ thuật và người yêu cây cảnh nghệ thuật không phải lúc nào cũng đồng nhất mà là hai đối tượng, cũng giống như người họa sĩ và người yêu tranh của họa sĩ. Tôi chỉ là người yêu thích cây cảnh, ít nhiều hiểu về cây cảnh nhưng không thể trở thành một một nghệ nhân, mặc dầu cũng đã thử nghiệm “sản xuất” ra hàng chục cây cảnh và vứt bỏ đi cũng hàng chục cây cảnh trong mấy chục năm vừa rồi.

Mặc dầu không tạo ra được những chậu cây cảnh nào ra hồn, nhưng những lúc rảnh rỗi tôi rất thích đi ngắm nhìn những cây cảnh của những người thân quen trong làng, ở các nhà vườn, ở các cuộc triển lãm, ở các trang web trong ngoài nước. Từ gần một năm nay tôi có ý định làm một trang web cây cảnh nghệ thuật của riêng Làng Triều Khúc, một làng quê cổ có truyền thống chơi non bộ và cây cảnh để góp một tiếng nói cùng anh em về cái đẹp. Nhưng vì một vài lý do cho đến ngày hôm nay tôi mới hoàn thành được khoảng 70% công việc.

Tôi muốn hoàn chỉnh trang web mới mời anh em yêu thích cây cảnh, các thành viên Hội cây cảnh Triều Khúc mà tôi là một thành viên từ những ngày đầu cách đây mấy chục năm. Nhưng càng muốn hoàn chỉnh trang web thì càng không thể hoàn chỉnh, bởi vì đây là sân chơi, là diễn đàn, là công việc của tất cả những người yêu cây cảnh trong làng. Tôi nghĩ mình chỉ có thể đặt được viên gạch đầu tiên cho cái lâu đài web này nên vẫn quyết định mời anh em đến tham dự để giới thiệu về nó.

Tôi rất vui mừng và phấn khởi được đông đảo anh em, bạn bè đến chia sẻ và đóng góp ý kiến. Hy vọng buổi giới thiêu trang web cây cảnh nghệ thuật Triều khúc tại văn phòng của ngôi trường tôi từng công tác được anh em tiếp tục góp ý kiến, cùng chung tay để sau một thời gian nữa trang web sẽ đi vào hoàn thiện.

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn anh chị em đã đến dự và giúp đỡ! Chân thành cảm ơn Tiến sĩ Hoàng Đình Quế đã góp phần thiết kế trang web này! Cũng nhân dịp này trân trọng giới thiệu với các anh em, bạn bè, đồng đội, đồng nghiệp nếu yêu thích cây cảnh xin vào đường link trang web: caycanhtrieukhuc.com (trên máy tính) và cay canhtrieukhuc.com-Trang chủ trên điện thoại.

Dưới đây là một số hình ảnh trong buổi giới thiệu trang web cây cảnh nghệ thuật Triều Khúc:

Read More